Το τελευταίο διάστημα πολύς λόγος γίνεται για την περίφημη ανανέωση. Ο όρος αυτός χρησιμοποιείται σε πολλές περιπτώσεις που είναι αναγκαία η περιγραφή μιας διαφορετικής κατάστασης από την υπάρχουσα. Θεωρώντας ότι η εδραιωμένη συμπεριφορά προσώπων και κοινωνικών θεσμών δεν ταυτίζεται με σύγχρονες αντιλήψεις, προβάλλεται από πολλούς, ως η μόνη λύση για το ξεπέρασμα της κρίσης. Με αυτόν τον τρόπο υπάρχουν αντιλήψεις που σχετίζονται με την ανανέωση του πολιτικού σκηνικού, με την ανανέωση προσώπων, ιδεών, πολιτικού λόγου, κουλτούρας. Στις περισσότερες των περιπτώσεων βέβαια η εφαρμογή της διαδικασίας ανανέωσης περιλαμβάνει πολλά επίπεδα, παρόλο που οι εκάστοτε κυρίαρχες αντιλήψεις επιδιώκουν μία συγκεκριμένη και επικοινωνιακά επιτυχής ανανεωτική διαδικασία.
Πιο συγκεκριμένα, αναφέρεται πολλές φορές η βαλτώδης κατάσταση του πολιτικού σκηνικού. Κόμματα παλαιάς κοπής, αρχηγικές εμφανίσεις, πλήρης απαξίωση των ιδεών, οικογενειοκρατία, ψηφοθηρία μέχρι λεηλασίας, δημιουργία απλώς εντυπώσεων χωρίς ουσία. Αυτό που προτείνεται τις περισσότερες φορές είναι η δημιουργία ενός νέου πολιτικού φορέα, ο οποίος θα υπερβεί τις συγκρούσεις ιδεών, θα έχει πραγματιστικό χαρακτήρα και θα κατακλύζεται από τη «σύγχρονη» λογική περί πολιτικών σχηματισμών (think tanks, ΜΚΟ κ.α.). Τα παραδείγματα είναι αρκετά φρέσκα (Φιλελεύθερη Συμμαχία, Δημοκρατική Αναγέννηση). Και οι δύο καινούργιοι πολιτικοί φορείς, μπορεί να προτείνονται από πολλούς ως λύση, αλλά στην πράξη δεν παράγουν νέες ιδέες, ούτε καν ανανεώνουν παλιότερες. Απλώς προσπαθούν να κάνουν κάποιας μορφής αντιγραφή ιδεολογημάτων και πρακτικών αντίστοιχων πολιτικών υποκειμένων του εξωτερικού. Σε αυτές τις περιπτώσεις δεν εμφανίζονται νέα πρόσωπα, δεν παράγεται πολύτιμος πολιτικός και ιδεολογικός πλούτος και δεν έχουμε την εφαρμογή μιας άλλης διαλογικής πολιτικής κουλτούρας που να οδηγεί και σε μια πραγματική ανανέωση του πολιτικού λόγου.
Το ΠΑΣΟΚ και πιο συγκεκριμένα ο Γ.Α.Παπανδρέου προσπάθησαν να κάνουν την περίφημη ανανέωση μέσω της οργανωτικής αναδιάρθρωσης και της εισαγωγής νέων όρων στο πολιτικό παιχνίδι (συμμετοχική δημοκρατία, δίκαιη κοινωνία). Είναι γνωστό τοις πάση ότι η οργανωτική αναδιάρθρωση απέτυχε, δημιουργώντας τρομερή δυσκινησία, ενώ η χρήση των νέων όρων ήταν ένα απλώς πυροτέχνημα σε προεκλογικές περιόδους. Ως συμπέρασμα απ’ αυτή την διαδικασία μπορούμε να πούμε ότι έγινε προσπάθεια για αλλάγή του πολιτκού λόγου και της κουλτούρας χωρίς αποτελέσματα, ενώ δεν επιχειρήθηκε σχεδόν καθόλου η ανανέωση στα πρόσωπα (όπου έγινε, έγινε με καθαρά προσωπικές πρωτοβουλίες του Παπανδρέου) και στις ιδέες. Επιβεβαιώθηκε για μια ακόμη φορά το πόσο εδραιωμένη είναι η αντίληψη για την υπέρτατη αρχή του αρχηγού κόμματος όπως και η λαγνεία των εντυπώσεων για καθαρά ψηφοθηρικούς λόγους.
Στις προηγούμενες δημοτικές εκλογές, και πιο συγκεκριμένα στην Αθήνα, είχαμε το φαινόμενο, όπως αποκαλέστηκε από ΜΜΕ και άλλους, Τσίπρα. Ένας νέος με χαρισματικό προφίλ και πολλούς νέους συνεργάτες, ο οποίος σε συνδυασμό με την διακηρυγμένη άποψη από τις δημοσκοπήσεις περί κυριαρχίας του Κακλαμάνη, οδήγησε την παράταξή του σε μια πολύ καλή εμφάνιση. Είναι αρκετό όμως ένα νέο πρόσωπο για την ανανέωση της πολιτικής σκηνής; Και φυσικά δεν αναφέρομαι σε ποσοτικούς παράγοντες, αλλά σε κατά βάση ποιοτικούς. Μπορεί δηλαδή ο συνομήλικός μου Αλέξης να δημιουργήσει εκείνες τις προϋποθέσεις για αλλαγή του σκηνικού, κρατώντας και εκφέροντας εν πολλοίς έναν λόγο που δεν μπορεί να γίνει ηγεμονικός στη σημερινή κοινωνία; Κατά την προσωπική μου εκτίμηση όχι.
Η ανανέωση είτε στην κεντρική πολιτική σκηνή, είτε σε πολιτικά κόμματα, είτε σε ευρύτερα πολιτικά και ιδεολογικά στρώματα δεν επιτυγχάνεται με σπασμωδικές κινήσεις. Δεν επιτυγχάνεται μόνο με αλλαγή προσώπων αν δεν έχει προϋπάρξει διάλογος, πάνω σε συγκεκριμένη βάση προς μια νέα θεώρηση των πραγμάτων. Εάν δεν έχει γίνει καταγραφή της αντικειμενικής πραγματικότητας με τα εργαλεία ανάλυσης που διαθέτει ο καθένας, Εάν τέλος δεν υφίσταται πολιτική βούληση προς αυτή την κατεύθυνση. Η ανανέωση δεν είναι μια παροδική διαδικασία. Δεν έχει προγραμματισμένη αρχή και τέλος. Και δεν είναι, προφανώς, κεκτημένο κανενός. Είναι όμως μια διαρκή σύγκρουση με τον εαυτό σου. Είναι μια συνεχής ρήξη με το παρελθόν, χωρίς όμως να απεμπολής βασικά χαρακτηριστικά σου. Προϋποθέτει διαρκή αναζήτηση, απομυθοποίηση ιδεολογικών συμβόλων, κατάρρευση στερεοτύπων, πίστη στη διαδικασία και όχι σε θέσφατα. Η διαρκής ανανέωση είναι το ζητούμενο. Ανανέωση προσώπων, πολιτικού λόγου, κουλτούρας, αλλά κυρίως ανανέωση και επαναπροσδιορισμός τακτικών και ιδεών.